Trầm hương có bao nhiêu loại?


Trầm hương có bao nhiêu loại?

Làm sao biết được trầm hương có bao nhiêu loại? Vì trên thị trường hiện nay nếu nói về trầm hương thì có rất nhiều loại khác nhau từ màu sắc, kích thước cho đến hình dáng,..v..v..để thống nhất cho đơn giản và dễ hiểu thì chúng ta có thể hệ thống lại về cách phân loại trầm hương như dưới đây.

Trầm hương có bao nhiêu loại ?

Quay ngược lại vấn đề, để có thể phân loại trầm hương một cách chính xác nhất thì chúng ta cần phải đi lý giải về việc về việc tạo thành trầm hương.

trầm hương có bao nhiêu loại

Quá trình hình thành trầm hương.

Trong quá trình sinh trưởng, một số loài cây dó thuộc họ trầm chịu ảnh hưởng bởi những tác động nào đó từ tự nhiên hoặc nhân tạo mà cây tạo ra sự phản ứng tương tác, lâu ngày trong cây tích tụ một chất dạng dầu (nhựa) rồi lan dần ra làm biến đổi các phân tử gỗ trên cây tạo nên nhiều màu sắc như nâu, xám, chàm, đen,… nhiều tính chất như cứng, mềm, dẻo, dòn… nhiều mùi vị như thơm, đắng, cay, chua, ngọt,… nhiều hình dáng như tròn, xoắn, dẹp, dài,… ở nhiều vị trí như thân, cành, rễ. Đồng thời lượng dầu sẽ thay đổi tùy theo sự phản ứng của cây dó với tác động tự nhiên theo thời gian, thông thường đối với trầm hương có lượng dầu rất cao thường là >25% nên có mùi thơm đặc biệt và nhất khi khi đốt. Trầm hương chính hiệu hoặc cao cấp thì thường có lượng dầu đạt 60-80% nên rất quý hiếm.

Vậy thì tóm gọn lại trầm hương có bao nhiêu loại?

Cụ thể thì trầm hương được chia thành 3 hạng chính: Kỳ Nam, Trầm Hương và Tốc. Trong mỗi hạng chính như vậy sẽ được chia thêm thành nhiều loại khác nhau dựa theo về màu sắc, hương thơm, mùi vị, lượng dầu,..v..v..

1.  Hạng nhất là Kỳ Nam, hạng cao cấp nhất.

Kỳ Nam là hạng trầm hương có phẩm cấp cao nhất, cho nhiều dầu nhất (các phân tử gỗ đã nhiễm dầu hầu như trọn vẹn). Khi nếm Kỳ Nam thì chúng ta có thể cảm nhận đủ vị chua, cay, đắng, ngọt, Kỳ Nam tỏa mùi thơm tự nhiên, khi đốt hương thơm đặc biệt, khói có màu xanh, bay thẳng và dài lên không trung.

trầm hương có bao nhiêu loại

Kỳ Nam thượng phẩm.

Kỳ Nam được chia thành 4 loại chính như sau:

+ Bạch kỳ : sắc trắng ngà, xám nhạt, vô cùng quý hiếm, khá đắt giá.

+ Thanh kỳ : có màu xanh xám, ánh lục, rất qúy hiếm, đắt giá sau bạch kỳ.

+ Huỳnh kỳ : có mày vàng sẩm, vàng nâu rất quý hiếm và đắt giá sau thanh kỳ.

+ Hắc kỳ : có màu đem chàm, hắc ín, quý và đắt giá sau huỳnh kỳ.

Trong sách Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn có ghi rõ: “Kỳ Nam hương xuất tự đầu núi các xã thuộc hai phủ Bình Khang và Diên Khánh xứ Quảng Nam là thứ tốt nhất, xuất tự Phú Yên và Quy Nhơn là thứ hai…Ngày xưa Họ Nguyễn trước đặt đội có tên là Am sơn, hàng năm cứ tháng hai thì đi tìm kiếm Kỳ Nam, tháng sáu thì trở về, cứ căn cứ theo lấy sắc sáp trắng là tốt nhất, sắc xanh đầu vịt là thứ hai, sắc sáp xanh là kém nữa, sắc sáp vàng lại càng kém nữa, sắc như vằn hổ thì kém nhất.

Vì vậy, sách xưa đã xếp loại Kỳ Nam như sau: “nhất Bạch, nhì Thanh, tam Huỳnh, tứ Hắc”.

2.  Hạng hai là Trầm Hương, hàng cao cấp.

Đây là loại có chất lượng cao cấp, tuy nhiên lượng nhiễm dầu ít hơn so với kỳ nam. Trầm hương thông thường có vị đắng, nặng, hầu hết khi đốt mới tỏa mùi thơm, khói khi đốt màu trắng, bay quanh rồi tan ngay.

trầm hương có bao nhiêu loại

Trầm hương cao cấp.

Trầm hương có bao nhiêu loại?  Theo phẩm cấp, trầm hương được xếp thành 6 loại như sau:

+ Trầm hương loại 1: sắc sáp trắng, giá trị cao nhất trong 6 loại trầm hương.
+ Trầm hương loại 2: sắc xanh đầu vịt.
+ Trầm hương loại 3: sắc sáp xanh.
+ Trầm hương loại 4: sắc sáp vàng.
+ Trầm hương loại 5: sắc vằn lông hổ.
+ Trầm hương loại 6: sắc vàng đốm dầu, giá trị thấp nhất trong 6 loại trầm hương.

Với 6 loại trên, giá trị và chát lượng trầm hương giảm đều từ loại 1 đến loại 6.

Sách xưa phân loại trầm hương thành 5 loại: Hoàng lạp trầm, Hoàng trầm, Giác trầm, Tiến hương, Kê cốt hương, trong đó Hoàng lạp trầm là có giá trị và chất lượng tốt nhất, còn Kê cốt hương thì thấp nhất.

3.  Hạng ba là Trầm Tốc, hay còn gọi là Tốc.

trầm hương có bao nhiêu loại

Trầm tốc.

Tốc có mức nhiễm dầu ít, chủ yếu là từ bên ngoài và xen dài theo thớ gỗ. Vì vậy Tốc có giá trị và chất lượng thấp nhất so với Kỳ Nam và Trầm Hương. Thông thường Tốc dược hình thành ở thân cây, không có lỗ, đây là loại có nhiều nhất và được ưa chuộng trên thị trường, chia ra làm nhiều loại có giá bán khác nhau:

– Tốc bông: có màu vàng lợt, đường vân tạo giống như hình bông hoa nên gọi là Tốc bông.

– Tốc đá: có màu đen, sẫm, cứng, dáng hình kiến ăn dày như tán đường đinh.

– Tốc xám: màu xam xám như tro.

– Tốc hương: sắc vàng lợt, hương đượm, thường bao quanh kỳ nam, cho nên có nhiều gân nhiều điểm kỳ nam lẫn vào.

– Tốc nước: mềm, áo đen, màu vàng lợt, ngoài mỏng. Sau khi dạt ra, tốc nước có mùi thơm dịu dàng.

– Tốc ớt: có mùi hăng hăng, màu vàng bợt.

– Tốc phao: có hình tròn, giống phao lưới, màu vàng bợt. Tốc này có mùi thơm nhẹ nhàng và dịu.

– Tốc thẻ: kiến ăn chạy theo đường vân giống như tấm thẻ.

– Tốc lưới: đường vân chằng chịt như mắt lưới đánh cá.

– Tốc da: do kiến ăn ngoài da cây dó, nổi từng đường vân trông thấy ngay ở ngoài da, vì thế rất dễ nhận biết.

– Tốc cá ngừ: Trông dáng hình ba khoanh tròn đồng tâm, màu sám giống thịt màu cá ngừ.

Tốc có nhiều loại là thế, nhưng chúng ta có thể xếp các dạng tốc thành 4 nhóm chính như sau:

+ Tốc đỉa : là nhóm Tốc có mức độ nhiễm dầu nhiều trong các thớ gỗ, dạng nhỏ, cở ngón tay, đầu đũa con hoặc như con đỉa.
+ Tốc dây : là nhóm Tốc có mức độ nhiễm dầu xen, tạo nhiều vòng giữa các thớ gỗ, thường có dạng tròn, dài, dáng rễ cây.
+ Tốc hương : là nhóm Tốc có mức độ nhiễm dầu dạng mảnh, mùi thơm nổi trội hơn các loại tTốc khác.
+ Tốc pi : là nhóm Tốc có mức độ nhiễm dầu mỏng, bao quanh bên ngoài các thớ gỗ theo dạng hình tháp, hình ống lớn.

Trong 4 nhóm Tốc thì tốc đỉa được đánh giá cao hơn về chất lượng. Tuy nhiên, việc xếp nhóm Tốc không nhất thiết theo thứ bật phẩm cấp.

Trên đây là tất cả những gì cần biết để giải đáp cho câu hỏi trầm hương có bao nhiêu loại? Tuy nhiên đến nay chưa có văn bản chính thức nào để quy định về tiêu chuẩn phân loại, đánh giá phẩm cấp trầm hương. Theo TS.Lê Công Kiệt, tiêu chuẩn để đánh giá trầm hương thường dựa vào một số tiêu chí như sau: Xuất xứ, mức độ nhiễm dầu, loại hương, hình thù, kích cở, màu sắc, trọng lượng, tỷ trọng, độ tinh khiết và loài cây dó tạo ra trầm hương. Trong giao dịch mua bán trầm hương, việc phân loại trầm hương phần lớn dựa vào cảm nhận, kinh nghiệm, thuận mua vừa bán, thông qua hành vi trực tiếp của con người như nhìn, sờ, gọt, đốt, nếm, ngửi…

Theo Trầm Hương Thiên Mộc.